دانشمندانى چون صالح بن عبدالرحمن ، « 1 » قيس بن قنان بن متى ، « 2 » ماسرجويه ، « 3 » سرجون بن منصور ، « 4 » پسرش منصور ، « 5 » تياذوق « 6 » و اصطفن قديم « 7 » اشاره كرد . نهضت ترجمه در عصر خلافت عباسيان سقوط خاندان بنىاميه و طلوع اقبال آل‌عباس دوره جديدى از تحولات تاريخى ، فرهنگى و علمى را در تمامى ممالك تابعه خلافت اسلامى در پى داشت ؛ دوره‌اى كه اربابان قلم آن را عصر طلايى اسلام ، دوره مدنيت اسلامى ، و يا عصر زرين فرهنگ و تمدن اسلامى نام نهاده‌اند . « 8 » انتقال مركز خلافت از دمشق به مدينةالسلام بغداد و نزديكى آن به كانون علمى جندىشاپور از يك‌سو ، و حضور بىشائبه وزيران كاردان و مستشاران باكفايت ايرانى در دربار خلافت اسلامى از سوى ديگر ، و علاقه وافر خلفاى دوره اول خلافت عباسيان به علم ، ادب و فرهنگ‌پرورى از سوى سوم ، نهضت بزرگ علمى و فرهنگى جهان اسلام را به بار نشاند . بنيان‌گذار خلافت عباسيان ، ابوالعباس سفاح ( 136 - 132 ه ) به دلايل متعدد همچون دشوارىهاى عصر استقرار ، مقابله با مخالفان و مشكلات حكومت نوساخته و نيز كوتاهى عمر خلافتش هرگز نتوانست به علوم توجهى شايسته مبذول دارد ، اما برادر او منصور ( 158 - 136 ه )

--> ( 1 ) . بنگريد به : ابن نديم ، الفهرست ، ص 300 . ( 2 ) . محمد بن طلس بن اسعد ، تاريخ العرب ، ص 226 . ( 3 ) . بنگريد به : قفطى ، تاريخ الحكماء ، ترجمه بهمن دارايى ، ص 444 - 442 ؛ ابن جلجل ، طبقات الاطباء و الحكماء ، ص 61 و 62 . ( 4 ) . او كاتب چهار خليفه اموى از معاويه تا عبدالملك بود . ( ابن عبد ربّه ، العقد الفريد ، ج 4 ، ص 252 . ) ( 5 ) . وى ديوان‌ها را در عصر هشام بن عبدالملك به عربى ترجمه كرد . ( ابن نديم ، الفهرست ، ص 301 ؛ ابن ابى اصيبعه ، عيون الانباء فى طبقات الاطباء ، ص 122 . ) ( 6 ) . وى پزشك حجاج بود . ( ابن ابى اصيبعه ، عيون الانباء فى طبقات الاطباء ، ج 1 ، ص 121 ؛ قفطى ، تاريخ الخلفاء ، ترجمه بهمن دارايى ، ص 147 ؛ ابن عبرى ، تاريخ مختصر الدول ، ص 100 . ) ( 7 ) . ابن نديم ، الفهرست ، ص 300 . ( 8 ) . فيليپ حتّى ، تاريخ عرب ، ترجمه محمد سعيدى ، ص 88 ؛ شوقى ضيف ، العصر العباسى الاول ، ص 11 ؛ محمد محمدى ، فرهنگ ايرانى پيش از اسلام و آثار آن در تمدن اسلامى و ادبيات عربى ، ص 138 ؛ جرجى زيدان ، تاريخ التمدن الاسلامى ، ج 2 ، ص 281 .